Βιολογική φυτοπροστασία αμπέλου

Ασθένειες της αμπέλου

Η καταπολέμηση των μυκήτων στη βιολογική αμπελουργία αποδεικνύεται ως το πιο δύσκολο βήμα κατά την εφαρμογή των φιλικών προς το περιβάλλον καλλιεργητικών μεθόδων γι’ αυτό το λόγο οι βασικές αρχές φροντίδας των φυτών θα πρέπει να συμπληρωθούν σε κάθε μία περίπτωση ξεχωριστά με προληπτικά μέτρα, φυτοπροστατευτικά ή ενδυναμωτικά μέσα.

grapes 694181 1280

Περονόσπορος

O Περονόσπορος προκαλείται από τον μύκητα Plasmopara viticola της οικογένειας Peronosporaceae. Η ασθένεια αυτή συνδέεται με την πρόωρη φυλλόπτωση των ραγών και αποτελεί για τη βιολογική αμπελουργία τη σημαντικότερη μυκητολογική ασθένεια. Παρατηρούνται ανοιχτοπράσινες κυκλικές κηλίδες στην πάνω επιφάνεια των φύλλων που η όψη τους μοιάζει με κηλίδες από λάδι, γνωστές ως "κηλίδες λαδιού". Με ευνοϊκό καιρό οι κηλίδες μεγαλώνουν γρήγορα, συνενώνονται και καλύπτουν μεγάλες επιφάνειες ή και ολόκληρο το φύλλο. Όλα τα προσβεβλημένα φυτικά μέρη καλύπτονται από λευκή εξάνθηση, που είναι οι καρποφορίες του παθογόνου μύκητα που παρουσιάζονται όταν η ατμοσφαιρική υγρασία είναι υψηλή. Στα φύλλα η εξάνθηση εμφανίζεται σε ολόκληρη την κάτω επιφάνειά τους.
Το προσβεβλημένο μέρος του ελάσματος ξεραίνεται και τα φύλλα πέφτουν. Οι βλαστοί προσβάλλονται όταν είναι τρυφεροί και μόνο όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές. Οι προσβολές των βλαστών εμφανίζονται με την μορφή επιμηκών καστανών κηλίδων. Οι προσβολές στις ράγες είναι επιμήκεις και έχουν χρώμα καστανό. Το παθογόνο διαχειμάζει με τα ωοσπόρια. Μπορεί ακόμα να διαχειμάσει με την μορφή μυκηλίου σε φύλλα που ενδεχόμενα διατηρούνται το χειμώνα σε περιοχές με ήπιο κλίμα.

Μέτρα για την καταπολέμηση του Περονόσπορου

• Φύτευση ποικιλιών ανθεκτικών στους μύκητες
• Καλός αερισμός των πρέμνων με κλάδεμα ώστε οι κληματίδες να μην καλύπτονται από άλλες
• Απομάκρυνση εξασθενημένων & καχεκτικών βλαστών
• Λιπάνσεις με κομπόστ και χρήση χουμικών οξέων
• Ψεκασμοί με τις παρακάτω προτεινόμενες δραστικές ουσίες:
- Οξυχλωριούχος χαλκός
- Οξυχλωριούχος χαλκός + θείο
- Υδροξείδιο του χαλκού

 

Ωίδιο

H ασθένεια προκαλείται από τον μύκητα Uncinula necator της οικογένειας Erysiphaceae. Παρατηρούνται μικρές κιτρινοπράσινες κηλίδες με ασαφές περιθώριο στα νεαρά φύλλα, νωρίς την άνοιξη. Οι κηλίδες στην πάνω επιφάνεια του φύλλου καλύπτονται από ένα τεφρόλευκο επίχρισμα με τη μορφή σκόνης που είναι το μυκήλιο του μύκητα. Το επίχρισμα αυτό εξαπλώνεται γρήγορα και μπορεί να καλύψει μεγάλες επιφάνειες του φύλλου, ενώ τα πολύ προσβεβλημένα φύλλα παραμορφώνονται. Καστανές κηλίδες εμφανίζονται στους πράσινους βλαστούς. H προσβολή των ταξιανθιών είναι δυνατόν να οδηγήσει σε ξήρανση άρα και σε περιορισμένη καρπόδεση και σημαντική μείωση της παραγωγής. Τα σταφύλια προσβάλλονται μέχρι το γυάλισμα, αλλά το πιο ευαίσθητο στάδιο είναι αμέσως μετά το δέσιμο. Μολύνσεις μπορούν να γίνουν σχεδόν ολόκληρη την καλλιεργητική περίοδο εφόσον υπάρχουν πράσινα φυτικά μέρη. Οι συνθήκες έντονης ξηρασίας βοηθούν στην εξάπλωση της ασθένειας.

Μέτρα καταπολέμησης για το Ωίδιο

Γενικά η άριστη μέθοδος αντιμετώπισης του ωιδίου είναι η πρόληψη της ασθένειας.

• Φύτευση ποικιλιών ανθεκτικών στους μύκητες
• Καλός αερισμός των πρέμνων με κλάδεμα ώστε οι κληματίδες να μην καλύπτονται από άλλες
• Η χρήση του θείου αποτελεί την οικονομικότερη λύση και εφαρμόζεται πριν από την εγκατάσταση του μύκητα στο φυτό.
Οι επεμβάσεις γίνονται στα ακόλουθα στάδια βλαστήσεως:
α) Όταν οι βλαστοί αποκτήσουν το 3ο φύλλο και πριν εμφανιστούν τα άνθη
β) Κατά την άνθηση
γ) Μετά το δέσιμο των ραγών
δ) Κάθε 15-20 ημέρες μέχρι το στάδιο του γυαλίσματος των ραγών και ανάλογα με την ένταση της προσβολής
Η καλύτερη θερμοκρασία για τη δράση του θείου είναι στους 25°C καθώς το θείο δεν είναι αποτελεσματικό σε θερμοκρασίες χαμηλότερες των 18°C.

 

Φόμοψη

Η φώμοψη προκαλείται από το μύκητα Phomopsis viticola. Στις αρχές της βλαστικής περιόδου στα φύλλα της βάσης των νέων βλαστών παρατηρούνται πολύ μικρές λευκοκίτρινες κηλίδες. Σύντομα στα νεύρα και στους μίσχους των φύλλων καθώς και στα πρώτα μεσογονάτια παρατηρούνται μικρά μαύρα στίγματα που με τον καιρό μεγαλώνουν και στο τέλος της άνοιξης ή τις αρχές του καλοκαιριού παρατηρούνται καστανόμαυρες κηλίδες με αβαθές επίμηκες σχίσιμο κατά μήκος του βλαστού.
Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν και στη ράχη των βοτρύων, τα οποία μοιάζουν με αυτά της ξήρανσης της ράχης. Το φθινόπωρο οι προσβεβλημένοι βλαστοί, εκτός από τα παρατηρούμενα έλκη, δεν ωριμάζουν κανονικά και σπάζουν εύκολα. Στα τέλη του φθινοπώρου πάνω στην επιφάνεια τους παρατηρούνται πολλά μαύρα στίγματα που είναι τα πυκνίδια του παθογόνου μύκητα.
Το παθογόνο διατηρείται με την μορφή μυκηλίου ή πυκνιδίων στις κληματίδες, στους βραχίονες, στους μίσχους των φύλλων και τους ποδίσκους των σταφυλιών. Την άνοιξη, όταν αρχίζει η έκπτυξη των οφθαλμών, σε συνθήκες υγρασίας, ελευθερώνουν μεγάλο αριθμό σπορίων, που μεταφέρονται σε μικρές αποστάσεις και προκαλούν νέες μολύνσεις. Οι προσβολές γίνονται κατά το στάδιο της έκπτυξης των βλαστών όταν υπάρχουν βροχοπτώσεις και κατάλληλη θερμοκρασία.

Μέτρα καταπολέμησης για τη φόμοψη

• Απομάκρυνση προσβεβλημένων κληματίδων και κάψιμό τους
• Κλάδεμα ανανέωσης σε μεγάλες προσβολές
• Απολύμανση εργαλείων κλαδέματος
• Χρήση κομπόστ
• Χρήση ανθεκτικών ποικιλιών
• Ψεκασμός με βρέξιμο θειάφι ή βορδιγάλιο πολτό πριν την έκπτυξη των οφθαλμών
• Ψεκασμός μετά την έκπτυξη των οφθαλμών με βρέξιμο θείο όταν η νέα βλάστηση είναι 2-3 cm μήκος

 

Βοτρύτης της αμπέλου

Κοσμοπολίτικος μύκητας καθώς προσβάλλει πάνω από 80 διαφορετικά φυτά με το παθογόνο αίτιο της ασθένειας αυτής να είναι ο μύκητας Botrytis cinereal.
Ο μύκητας προσβάλλει όλα τα πράσινα μέρη του φυτού. Κάτω από ευνοϊκές καιρικές συνθήκες μπορεί να αναπτυχθεί κατά τη διάρκεια όλου του έτους. Την άνοιξη, με υγρές συνθήκες, παρατηρούνται κυκλικές ή ακανόνιστες κηλίδες, συνήθως στην περιφέρεια του ελάσματος των φύλλων, που γρήγορα ξηραίνονται και παίρνουν καστανό χρωματισμό. Κατά την περίοδο της άνθησης παρατηρείται νέκρωση σε τμήματα των ταξιανθιών ή και σε ολόκληρες τις ταξιανθίες. Το συνηθέστερο είναι η προσβολή και η καταστροφή των ώριμων σταφυλιών τα οποία καλύπτονται από γκρίζα μούχλα που είναι οι καρποφορίες του μύκητα με αποτέλεσμα στις προσβεβλημένες ράγες να αποκολλάται εύκολα η επιδερμίδα.

Μέτρα καταπολέμησης του Βοτρύτη

• Μέτρα τα οποία επιτρέπουν ένα σύντομο στέγνωμα των πράσινων τμημάτων του φυτού
• Καλά αεριζόμενα πρέμνα με υψηλούς κορμούς
• Μεγάλες αποστάσεις φύτευσης
• Απομάκρυνση εξασθενημένων βλαστών
• Μερική αποφύλλωση
• Οργανική λίπανση, προσθήκη χουμικών
• Χρήση σκευασμάτων πυριτίου
• Χρήση χαλκούχων σκευασμάτων

 

Ευτυπίωση

Μία από τις περισσότερο καταστρεπτικές ασθένειες του ξύλου του αμπελιού. H Ευτυπίωση προκαλείται από τον ασκομύκητα Eutypa lata με ατελή μορφή το Libertella blepharis.
Ο μύκητας αυτός εκτός από το αμπέλι προσβάλλει και άλλα οπωροφόρα δένδρα, προκαλώντας νεκρώσεις βραχιόνων, ακόμα και ολόκληρων πρέμνων. Οι νεκρώσεις αυτές δημιουργούνται λόγω της καταστροφής των αγωγών αγγείων από τον μύκητα, με αποτέλεσμα τα πράσινα τμήματα του φυτού να μην τροφοδοτούνται πλέον με νερό.
Tα πρώτα συμπτώματα παρατηρούνται την άνοιξη στους προσβεβλημένους βραχίονες με την έκπτυξη πολλών αδύνατων χλωρωτικών βλαστών με μικρά μεσογονάτια, παραμορφωμένα μικρά φύλλα και περιφερειακή ξήρανση του ελάσματος των φύλλων καθώς και ανισοραγία στα σχηματιζόμενα σταφύλια.
Σε κάθετη τομή φαίνεται η ξήρανση του ξύλου του βραχίονα η οποία έχει σχήμα τριγωνικό χρώμα μαύρο, είναι πολύ συμπαγές και σκληρό. H μόλυνση του αμπελιού γίνεται στα τραύματα και βασικά από τις τομές που γίνονται κατά το κλάδεμα. H μόλυνση προχωρεί πολύ αργά και τα πρώτα συμπτώματα γίνονται αντιληπτά μετά από 3 - 4 χρόνια μετά την μόλυνση.

Μέτρα καταπολέμησης της Ευτυπίωσης

• Αποφυγή μεγάλων τομών κατά το κλάδεμα και επάλειψη με κηρώδη ουσία που περιέχει χαλκό
• Προσβεβλημένο ξύλο και σε μεγάλο βαθμό προσβεβλημένα πρέμνα θα πρέπει να απομακρύνονται και να καίγονται κατά το χειμερινό κλάδεμα

 

Ίσκα

Αποτελεί μία πολύ διαδεδομένη σε όλο τον κόσμο ασθένεια της αμπέλου που προσβάλλει πρέμνα ηλικίας πάνω από δέκα χρόνων και άνω. Προσβάλλει το καρδιόξυλο του πρέμνου και προκαλεί μια χρόνια ασθένεια που εμφανίζεται με δύο μορφές, τη χρόνια και την απότομη ξήρανση του πρέμνου ή αποπληξία. Και στις δύο περιπτώσεις τα συμπτώματα εμφανίζονται αργά το καλοκαίρι.
Στη χρόνια μορφή παρατηρείται, το καλοκαίρι, καστανός μεταχρωματισμός στα μεσονεύρια διαστήματα των φύλλων της βάσης αρχικά και πολλές φορές σε ολόκληρο το πρέμνο, ενώ παραμένει μια πράσινη ζώνη κατά μήκος των κύριων νεύρων
Στη μορφή της αποπληξίας τα πρέμνα καίγονται ξαφνικά, αρχικά τα φύλλα και αμέσως μετά τα σταφύλια και ολόκληροι οι βλαστοί. Και στις δύο μορφές σε κάθετη τομή το ξύλο έχει ανοικτό χρωματισμό και είναι εύθρυπτο αυτό το διαφοροποιεί από την ευτυπίωση. Tα πρέμνα μολύνονται από τις πληγές του κλαδέματος και μάλιστα από τις μεγάλες τομές που γίνονται στους χονδρούς βραχίονες με τα βασιδιοσπόρια του υπεύθυνου μύκητα, που μεταφέρονται με τον αέρα. H εμφάνιση της ασθένειας στα νέα πρέμνα προφανώς οφείλεται στην χρησιμοποίηση μολυσμένου πολλαπλασιαστικού υλικού.

 Μέτρα καταπολέμησης για την Ίσκα

• Κάψιμο των προσβεβλημένων πρέμνων
• Αποφυγή δημιουργίας μεγάλων πληγών κατά το κλάδεμα και κάλυψή τους με ειδική πάστα κλαδέματος
• Τα εργαλεία κλαδέματος πρέπει να απολυμαίνονται
• Ψεκασμός με χαλκούχα σκευάσματα
• Χρήση υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού

 

Καρκίνος της αμπέλου

Ο καρκίνος του αμπελιού προκαλείται από το βακτήριο Agrobacterium tumefaciens και ανήκει στην οικογένεια Rhizobiaceae, αποτελεί σοβαρό πρόβλημα σε αμπελουργικές περιοχές όπου οι κλιματολογικές συνθήκες λόγω του παγετού ευνοούν τη δημιουργία πληγών.
Το χαρακτηριστικότερο σύμπτωμα είναι ο σχηματισμός όγκων που εμφανίζονται στον κορμό, στο επίπεδο της επιφάνειας του εδάφους, ή λίγο κάτω απ' αυτό. Αρχικά οι όγκοι μοιάζουν με μικρές προεξοχές, μεμονωμένες ή σε ομάδες, με χρώμα υπόλευκο, και σύσταση μαλακή αργότερα όμως αποκτούν σκοτεινότερο χρώμα και γίνονται σκληροί. Το μέγεθος των όγκων ποικίλλει. Σε νεαρά πρέμνα, ηλικίας μέχρι τεσσάρων ετών, παρατηρούνται όγκοι που οφείλονται στην ύπαρξη μολυσμένου πολλαπλασιαστικού υλικού. Στα πρέμνα που φέρουν όγκους, συνήθως οι βλαστοί είναι καχεκτικοί και η παραγωγή μειωμένη, ενώ συχνά μέρος ή ολόκληρο το πρέμνο ξηραίνεται.

Μέτρα καταπολέμησης του Καρκίνου της αμπέλου

• Χρήση υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού
• Χρήση του μη παθογόνου Agrobacterium στέλεχος Κ 84 με εμβάπτιση του φυτικού υλικού
• Αποφυγή καλλιέργειας σε μολυσμένο έδαφος
• Αποφυγή τραυματισμού των φυτών κατά τις καλλιεργητικές εργασίες
• Απολύμανση εργαλείων κλαδέματος
• Θεραπεία των όγκων κάνοντας επάλειψη με το σκεύασμα Bacticin

 

Εντομολογικοί εχθροί της αμπέλου

Ερίνωση

Η Ερίνωση προκαλείται από ένα μικροσκοπικό άκαρι το Eriophyes vitis. Τα συμπτώματα παρουσιάζονται κατά την έκπτυξη των οφθαλμών προκαλώντας ασθενική ή παραμορφωμένη ανάπτυξη στους νέους βλαστούς, παρατηρούνται επίσης ζημιές στις ταξιανθίες. Το παράσιτο παραμένει στην κάτω πλευρά του ελάσματος και γύρω από το σημείο προσβολής δημιουργείται μια κοιλότητα με ένα πυκνό τρίχωμα λευκού χρώματος το οποίο αργότερα μεταχρωματίζεται σε καφέ.

Μέτρα αντιμετώπισης της Ερίνωσης

• Ψεκασμός με θειάφι
• Ψεκασμός με έλαια παραφίνης
• Χρήση ωφέλιμων αρπακτικών ακάρεων, χρύσωπες κ.α.

 

Ευδεμίδα

Θεωρείται ο σπουδαιότερος εντομολογικός εχθρός της αμπέλου. Οι ζημιές προκαλούνται από τις προνύμφες μίας πεταλούδας με την ονομασία Lobesia botrana οι οποίες έχουν πρασινογκρί χρωματισμό με κίτρινο κεφάλι. Προσβάλλει όλες τις ποικιλίες και προξενεί σοβαρές ποσοτικές και ποιοτικές ζημίες καθώς και πληγές στα σταφύλια που αποτελούν την είσοδο για δευτερογενείς προσβολές όπως βοτρύτη. Έχει 3-4 γενιές, η πρώτη είναι η ανθόβια στην οποία προκαλεί σημαντικές ζημιές στις ταξιανθίες και οι επόμενες γενιές είναι καρπόβιες όπου προσβάλλουν τις ράγες.

Μέτρα αντιμετώπισης της Ευδεμίδας

• Χρήση παγίδων φερομόνης για παρακολούθηση των ακμαίων
• Ψεκασμός με βάκιλο Θουριγγίας
• Μέθοδος σεξουαλικής σύγχυσης ή παρεμπόδισης σύζευξης
• Χρήση φυσικών εχθρών

 

Ψευδόκοκκος της αμπέλου

Ο ψευδόκοκκος της αμπέλου οφείλεται στο κοκκοειδές Planococcus citri ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι ότι είναι καλυμμένα από λευκή κηρώδη σκόνη. Είναι δραστήριο την άνοιξη και συμπληρώνει 304 γενεές/έτος. Τα προσβεβλημένη φυτικά μέρη κιτρινίζουν, γίνονται καχεκτικά και ξεραίνονται, επίσης αφήνουν μελιτώδη εκκρίματα από τα οποία αναπτύσσεται καπνιά στα φύλλα και στις ράγες.

Μέτρα αντιμετώπισης του Ψευδόκοκκου

• Χρήση αρπακτικών εντόμων της οικογένειας Coccinellidae
• Χρήση σκευασμάτων με φυσικά εντομοκτόνα για ψεκασμό

 

Άρθρο της Μπέτση Πέτρης-Χριστίνας
Τ.Ε. Γεωπόνος, MSc Φυτοπροστασία και Περιβάλλον Γ.Π.Α

 Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Βιβλιογραφία

Πελεκάσης Κ, 2007. Ειδική εντομολογία, τεύχος 1ο. Πανεπιστημιακές εκδόσεις.
Hofmann, Kopfer, Werner, 2003. Αμπελουργία, βιολογική καλλιέργεια. Εκδόσεις Ψύχαλος.
Παναγόπουλος Χ.Γ., 1997. Ασθένειες καποφόρων δένδρων και αμπέλου. Εκδόσεις Σταμούλης.

 

*Επιτρέπεται η αναδημοσίευση και αναδιανομή των άρθρων του apofoitoibio.eu , υπό τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

Αναφορά προέλευσης: θα πρέπει να γίνεται αναφορά της προέλευσης του κειμένου (apofoitoibio.eu ή η πρωτογενής πηγή που αναφέρεται κάτω από τον τίτλο του άρθρου), με ενεργό σύνδεσμο παραπομπής (link), καθώς επίσης και του συγγραφέα του άρθρου.

Ο σύλλογος

Ο Σύλλογος Τεχνολόγων Γεωπόνων Αποφοίτων Βιολογικής Γεωργίας ενεργοποιήθηκε εκ νέου στις αρχές του 2017 με σκοπό να παρέχει υποστηρικτικές υπηρεσίες στα μέλη του, να προωθήσει αιτήματα του συλλόγου στους αρμόδιους φορείς καθώς επίσης να συμβάλλει στην ενίσχυση των επαγγελματικών σχέσεων των μελών του.

Newsletter